ملاسما یک اختلال رنگدانهای پوست است که بیشتر خانمها را تحت تاثیر قرار میدهد؛ به ویژه آنهایی که پوست تیرهتری دارند. معمولا روی صورت دیده میشود و به صورت کک و مک و لکههای تیره با حاشیههای نامنظم ظاهر میشود. ملاسما از نظر جسمی خطری ندارد، اما به دلیل تغییراتی که در ظاهر افراد ایجاد میکند، میتواند بر اعتماد به نفس تاثیر منفی بگذارد.
ملاسما با عنوان لکههای بارداری هم شناخته میشود، زیرا تغییرات هورمونی ناشی از بارداری و همچنین داروهای هورمونی مانند قرصهای ضد بارداری، محرک اصلی تولید بیش از حد رنگدانه پوست هستند. قرار گرفتن در معرض نور خورشید یکی دیگر از عوامل مهم ایجاد ملاسما است.
در ادامه به توضیحات بیشتری در مورد این بیماری پوستی و راههای درمان آن میپردازیم.
ملاسما چیست و ظاهر آن چگونه است؟
همانطور که گفتیم، ملاسما یک بیماری شایع پوستی است. اگر با این بیماری دست و پنجه نرم کرده باشید، میدانید که به صورت لکههای قهوهای روشن، قهوهای تیره و یا خاکستری آبی روی پوست ظاهر میشود. لکههایی که بهطور معمول روی صورت ظاهر میشوند، تیرهتر از رنگ پوست فرد است. آنها میتوانند به صورت لکههای مسطح یا کک و مک باشند. پیشانی، گونهها، پل بینی، لب بالایی و چانه، شایعترین نواحی صورت هستند که ممکن است لکههای ملاسما روی آنها ظاهر شود. به ندرت ممکن است یک فرد لکههایی روی بازوها و گردن خود داشته باشد. لکههای ناشی از این عارضه نباید باعث درد فیزیکی شوند.
ملاسما به چه دلیل ظاهر میشود؟
به طور دقیق مشخص نشده است که چرا این لکهها روی پوست ظاهر میشوند. اما میتواند به دلیل موارد زیر باشد:
- نور خورشید: قرار گرفتن بیش از حد در معرض اشعههای خورشید میتواند باعث ایجاد این بیماری پوستی شود.
- عملکرد نادرست ملانوسیتها: عملکرد نادرست سلولهای تولیدکننده رنگدانه در پوست، ممکن است باعث شود که در نقاطی رنگدانه بیش از حد تولید کرده و منجر به ظاهر شدن ملاسما شود.
- رنگ پوست: ملاسما بیشتر در افرادی با رنگ پوست قهوهای روشن پدید میآید.
- ژنتیک: تا ۵۰ درصد از افراد مبتلا، این بیماری را در بستگان نزدیک خود نیز مشاهده کردهاند.
- جنسیت: در خانمها حدود ۹ برابر بیشتر از آقایان بروز پیدا میکند.
- تغییرات هورمونی: هورمون درمانی، بارداری یا مصرف قرصهای ضد بارداری امکان ظاهر شدن این لکهها را بالا میبرد.
- مصرف برخی از داروها و محصولات مراقبت از پوست: داروهایی که پوست را نسبت به قرار گرفتن در معرض نور خورشید حساستر میکنند مانند رتینوئیدها، برخی از داروهای فشار خون و برخی آنتیبیوتیکها و داروهای ضد تشنج از دیگر عوامل بروز این بیماری پوستی هستند.
انواع ملاسما
بیماری ملاسما سه نوع است که به عمق رنگدانه مربوط میشود. این سه نوع عبارتند از:
- اپیدرمی: ملاسما اپیدرمی رنگ قهوهای تیره دارد و حاشیه آن کاملا مشخص است. در زیر نور سیاه آشکار به نظر میرسد و درمان آن اکثرا آسان است.
- پوستی: رنگ ملاسما پوستی، قهوهای روشن یا مایل به آبی است. حاشیه تار دارد و در زیر نور سیاه تفاوتی ندارد. این نوع به خوبی به درمان پاسخ نمیدهد.
- مختلط: شایعترین این سه مورد، ملاسمای مختلط است. دارای لکههای مایل به آبی و قهوهای میباشد، الگوی مخلوطی را در زیر نور سیاه نشان میدهد و تا حدودی به درمان پاسخ میدهد.
تشخیص ملاسما به چه صورت انجام میشود؟
متخصصان پوست اغلب ملاسما را در طول معاینه بصری با مشاهده دقیق صورت و گردن شما تشخیص میدهند. همچنین ممکن است از دستگاهی به نام Wood’s light برای مشاهده دقیقتر پوست استفاده کنند. این دستگاه که روی پوست (یا نزدیک) قرار میگیرد، به متخصص پوست کمک میکند تا ببیند رنگدانههای تیرهتر تا چه حد به لایههای پوست شما میرسند.
گاهی اوقات ملاسما میتواند مانند یک بیماری پوستی دیگر به نظر برسد. برای رد این موضوع، متخصص پوست شما ممکن است بیوپسی پوست را انجام دهد که شامل برداشتن قسمت کوچکی از پوست برای بررسی بیشتر در آزمایشگاه است. این کار آسان است و نباید نگرانی از بابت آن داشته باشید. میتواند در طول ویزیت در مطب انجام شود.
آیا میتوان از بروز ملاسما پیشگیری کرد؟
در حال حاضر، نمیتوان از ملاسما در افرادی که به دلیل ژنتیک، نوع رنگ پوست، هورمونها یا سطح قرار گرفتن در معرض نور خورشید، احتمال ابتلا به این بیماری را دارند، به طور کامل پیشگیری کرد. اما با رعایت نکاتی میتوانید احتمال بروز آن را کاهش دهید. برای مثال، در ساعات ۱۰ صبح تا ۴ بعد از ظهر در معرض مستقیم نور خورشید قرار نگیرید، از کرمهای ضد آفتاب با SPF بالا استفاده و چندین بار در طول روز آن را تمدید کنید و در صورت امکان از مصرف داروهای هورمونی اجتناب کنید. محافظت شدید در برابر آفتاب، پایه اصلی جلوگیری از این بیماری پوستی است.
آیا ملاسما قابل درمان است؟
چندین نوع دارو و روشهایی برای مدیریت این مشکل پوستی وجود دارد که میتوان از آنها کمک گرفت. اما دانستن این نکته مهم است که این گزینههای درمانی ممکن است منجر به پاسخ ناقص شوند؛ به این معنی که برخی از تغییر رنگها روشنتر یا ناپدید میشوند و برخی بدون تغییر باقی میمانند. حتی ممکن است بعد از مدتی دوباره عود کنند و ظاهر شوند.
همچنین مهم است که از عوارض جانبی احتمالی درمانها آگاه باشید؛ از جمله تیره شدن پوست ناشی از التهاب ناشی از درمان، یا روشن شدن بیشتر پوست در ناحیه تحت درمان. استفاده از داروهای مناسب زیر نظر متخصص پوست میتواند به دستیابی به اهداف درمانی و حفظ آنها با بروز کمتر کمک کند.
درمانهای رایج ملاسما
رایجترین درمانهای مورد استفاده برای ملاسما، داروهای روشنکننده پوست هستند که به صورت موضعی استفاده میشوند. این داروها شامل داروهایی مانند هیدروکینون، آزلائیک اسید، کوجیک اسید، نیاسینامید، سیستامین، روسینول و ترانکسامیک اسید میباشند. این داروها با کاهش تولید رنگدانه و التهاب و با کاهش عروق خونی اضافی در پوست که به این عارضه پوستی کمک میکنند، عمل میکنند.
خانمهای باردار (که بخش بزرگی از بیماران ملاسما را تشکیل میدهند) باید از بیشتر این داروها به جز آزلائیک اسید که انتخابی مطمئن در دوران بارداری است، اجتناب کنند. هیدروکینون یک روشنکننده معمول پوست است که به دلیل عوارض جانبی که ممکن است با استفاده طولانی مدت اتفاق بیفتد، فقط باید برای مدت محدودی استفاده شود. میتوان آن را تا شش ماه برای درمان اولیه و سپس در صورت نیاز گهگاهی استفاده کرد.
در اکثر بیماران، برای درمان این بیماری پوستی به درمان ترکیبی نیاز است. یک انتخاب رایج ترکیبی از هیدروکینون با یک رتینوئید است که گردش سلولی پوست را افزایش میدهد و یک استروئید که التهاب پوست را کاهش میدهد. داروهای خوراکی، از جمله ترانکسامیک اسید، معمولا در موارد شدیدتر در نظر گرفته میشوند. این دارو با کاهش تولید رنگدانه و کاهش رگهای خونی اضافی در پوست به بهبود ملاسما کمک میکند.
روشهای درمانی اضافی هم میتوانند کمککننده باشند
اگر ملاسما با داروهای موضعی یا خوراکی بهبود نیافت، افزودن روشهایی مانند لایهبرداری شیمیایی و لیزر درمانی میتواند مفید باشد.
لایهبرداری شیمیایی از موادی مانند گلیکولیک اسید، آلفا هیدروکسی اسید و سالیسیلیک اسید برای برداشتن لایه سطحی پوست حاوی رنگدانه اضافی در بیماران ملاسما استفاده میکند. اثرات لایهبرداری شیمیایی موقتی است، زیرا این روش لایهای از پوست را بدون کاهش تولید رنگدانه در بازسازی لایههای عمیقتر از بین میبرد.
لیزر درمانی میتواند سلولهای رنگدانه پوست را از بین ببرد و در نتیجه لکههای تیره ملاسما را روشن کند. با این حال، مانند هر گزینه درمانی دیگر، خطر قابل توجهی برای عود پس از درمان وجود دارد.
پس از درمان ملاسما چه کار کنیم؟
اگر از روشهای درمانی نتیجه گرفتید و شاهد بهبود در لکهها بودید، مهم است که از پوست در برابر آفتاب محافظت کنید و استفاده از ضد آفتاب را حیاتی بدانید. همچنین میتوان روشنکنندههای پوستی غیر از هیدروکینون را در ترکیب با رتینوئیدها برای حفظ نتایج استفاده کرد و در صورت نیاز از درمان با هیدروکینون بهطور متناوب کمک بگیرید.
افراد مبتلا به ملاسما از چه ضدآفتابی استفاده کنند؟
در صورت ابتلا به ملاسما، انتخاب یک ضد آفتاب مناسب بسیار مهم است و مطالعات نشان دادهاند که ضد آفتابهای رنگی با طیف وسیع، به ویژه آنهایی که حاوی اکسید آهن هستند، میتوانند تولید رنگدانه در پوست بیماران ملاسما را کاهش دهند، زیرا نور مرئی و همچنین UVA/UVB را مسدود میکنند.
برای برخی از افراد، ممکن است استفاده از محصولات آرایشی و بهداشتی مانند فونداسیونهایی که حاوی مسدودکنندههای UVA/UVB و مسدودکنندههای نور مرئی مانند اکسید آهن هستند راحتتر باشد. این محصولات میتوانند لکههای تیره را پنهان کرده و در نتیجه تاثیر روانی ملاسما را کاهش دهند و در عین حال به عنوان یک ضد آفتاب برای محافظت در برابر تیره شدن ضایعات عمل کنند.
مهم است که بدانید نور مرئی میتواند از پنجرهها هم عبور کند. بنابراین حتی اگر در زیر نور خورشید نباشید، باز هم با قرار گرفتن در معرض نور مرئی هنگام رانندگی یا نشستن در کنار پنجره، آنها را دریافت میکنید.
چرا خانمها در دوران بارداری به ملاسما مبتلا میشوند؟
هورمونهای استروژن و پروژسترون در ایجاد ملاسما نقش مهمی دارند. زمانی که این هورمونها در خانمهای باردار افزایش مییابد، میتواند باعث بروز لکههای ملاسما شود.
کلام پایانی
نکته کلیدی در مقابله با ملاسما این است که همیشه از پوست در برابر آفتاب محافظت کنید. در صورت امکان از سایر محرکها مانند داروهای هورمونی خودداری کنید. از آنجایی که هیچ یک از درمانهای موجود قطعی نیستند، پیشگیری بهترین گزینه است. توجه به این نکته مهم است که ملاسما نوعی سرطان پوست نیست، اگرچه ممکن است گاهی شبیه سایر بیماریهای پوستی باشد. برای تشخیص و درمان بهتر است با یک متخصص پوست مشورت کنید.
